Klassieke muziek staat bekend om zijn rijke tradities en historische wortels, maar het blijft achter op het gebied van diversiteit en inclusie. Klassieke muziek zoals wij in Nederland kennen, is geworteld in Europese en westerse culturele contexten, wat heeft geleid tot een repertoire en uitvoerenden die overwegend wit zijn. Dit beperkt de representatie van andere culturen en tradities in de sector. Klassieke muziek reikt verder dan alleen de westerse traditie. Het genre is wereldwijd vervlochten met uiteenlopende culturen en tijdsperiodes. In dit projectplan doelen we, wanneer we spreken over klassieke muziek, in eerste instantie op de westerse klassieke traditie. Daarbij is er ook ruimte voor verwante stromingen zoals jazz.
Toegang tot klassieke muziek en de benodigde opleidingen zijn vaak beperkt voor groepen met een migratieachtergrond en mensen met een kwetsbare sociaaleconomische positie. Institutionele barrières in conservatoria, orkesten en operahuizen hebben bijgedragen aan een gebrek aan diversiteit in leiderschap, personeel en programmering. Bovendien kunnen stereotiepe ideeën over wie klassieke muziek kan waarderen en uitvoeren, potentiële deelnemers ontmoedigen.
Het hedendaags muziekonderwijs heeft een stevige impuls nodig om kansenongelijkheid te bestrijden en zich toegankelijker en meer divers in te zetten op maatschappelijk niveau. Om deze slag te maken slaan de partners van dit meerjarige traject handen ineen en lanceren zij gezamenlijk een initiatief, waarin talent de kans krijgt te floreren. Het voorliggende plan betreft een aanvraag voor het eerste jaar van dit traject.
Muziekonderwijs en talentontwikkeling hebben het al jaren zwaar te verduren. De bezuinigingen die sinds 2010 zijn doorgevoerd in de kunstsector, en daarbij het muziekonderwijs, hebben geleid tot een drastische daling van het aantal muziekscholen. Hierdoor is de fijnmazige infrastructuur van muziekscholen (en andere muzikale verzamelplaatsen als verenigingen, harmonieën en fanfares) verdwenen. In juli 2024 werd aangekondigd dat het Fonds Cultuurparticipatie adviseerde de zes belangrijkste ontwikkelingsinstellingen voor klassieke muziek geen ondersteuning meer te bieden. Ternauwernood kondigde Minister Eppo Bruins in september 2024 aan deze ontwikkelingsinstellingen toch te blijven ondersteunen. Het muziekonderwijs staat in haar basis al onder spanning en daarmee is de kansenongelijkheid ook groter geworden.
Het aanbod is versnipperd geraakt. Muzieklessen zijn daardoor ontoegankelijker geworden voor een groot deel van de bevolking. De doorstroom van mogelijke talenten naar talentenklassen wordt hierdoor bemoeilijkt. Bestaande initiatieven die zich richten op het brengen van muziekonderwijs naar kinderen die hier normaliter geen toegang toe hebben, verzetten enorm veel werk maar zijn onvoldoende uitgerust om uitzonderlijk talent te voorzien van begeleiding die nodig is om een reële kans te maken op een professionele opleiding en carrière.
Om deze reden hebben Het Leerorkest, B! Music School, Muziekschool Amsterdam, het Conservatorium van Amsterdam (Sweelinck Academie), Het Concertgebouw, Het Nederlands Philharmonisch | Nederlands Kamerorkest, het Concertgebouworkest, Oorkaan, Muziekgebouw aan ’t IJ, Bimhuis en Nationale Opera & Ballet zich al enkele jaren geleden als partners verenigd onder de noemer ‘De Keten’ en bovengenoemde beleidskwesties besproken en geadresseerd.
Het is nu tijd voor actie. Bovengenoemde partners onderschrijven de kritieke status van het huidige muziekonderwijs en gaan nu gezamenlijk een nieuw traject starten dat kansenongelijkheid verkleint, toegankelijkheid vergroot en de beroepspraktijk een betere representatie van de samenleving maakt. Een broodnodige verandering, niet alleen binnen de eigen organisaties, maar sector breed. Expliciet doel van dit traject is om vanuit deze samenwerking een blauwdruk te formuleren voor organisaties in de rest van het land en opgedane kennis te delen.
Zonder de juiste ondersteuning is het onmogelijk om een professionele muzikale carrière na te streven. Met iedere week een uur pianoles bij de lokale muziekschool, bereik je als kind het niveau niet om aangenomen te worden bij een conservatorium. Hier is meer voor nodig: privéles, de juiste ondersteuning en een goed instrument staan aan de basis hiervan, maar zijn maar een kleine greep uit het brede aanbod dat essentieel is. Voor de kinderen die deze kansen niet van huis uit meekrijgen, is dit initiatief. Een belangrijk onderdeel van de pilot is perspectief kunnen bieden op een muzikale toekomst en het zichtbaar maken van het te nemen pad.
Dit plan beschrijft een duurzame investering in het muzieklandschap, dat in eerste instantie start met een pilot waarin de eerste lichting van dit jonge talent professioneel wordt begeleid. Het geheel staat in context van een langdurig ondersteuningstraject, waarin er jaarlijks nieuwe aanwas aan jong talent wordt verwelkomd. Doel is om talentvolle kinderen al op jonge leeftijd (vanaf 7 jaar) de ondersteuning te bieden die nodig is voor een optimale muzikale ontwikkeling.